Google Plus Youtube Facebook Twitter
Menu

Liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư

CUỘC CÁCH MẠNG ĐÃ ĐƯỢC MONG CHỜ BẤY LÂU

«Nếu hệ thống miễn dịch không xác định được khối u là một yếu tố lạ trong cơ thể, thì phải can thiệp để hệ miễn dịch tự nhận diện nhân tố nguy hiểm này cho cơ thể»

Điều trị ung thư bằng hệ miễn dịch của cơ thể đã được giới y khoa thế giới đề cập đến khá lâu nhưng đến nay liệu pháp này mới thực sự làm thay đổi phương pháp điều trị ung thư. Các nhà nghiên cứu và các bác sĩ đã phát hiện ra nhiều cách thức mới để hệ miễn dịch tự động tấn công một cách hiệu quả các tế bào ung thư.

Theo nhà miễn dịch học Sebastian Amigorena, trưởng khoa miễn dịch và ung thư (U932 Insem/viện ung thư Curie Paris) và giám đốc trung tâm liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư của Viện ung thư Curie, Pháp thì «Chiến lược điều trị này sẽ rất hiệu quả trong điều trị ung thư. Các kết quả thu được từ các thử nghiệm vượt quá sự mong đợi của chúng tôi bởi vì từ nay hoàn toàn có thể điều trị cho các bệnh nhân mắc ung thư giai đoạn sớm. Đối với các bệnh nhân mắc ung thư giai đoạn muộn hơn, chúng tôi tin tưởng rằng kết quả điều trị còn đạt hiệu quả cao hơn. Tuy nhiên, các loại thuốc này không phải là không có tác dụng phụ. Vì vậy, cần phải song song phát triển các công trình nghiên cứu để hạn chế các tác dụng phụ này».

Vậy tại sao bước đột phá về liệu pháp điều trị này lại chậm trễ đến vậy mặc dù từ lâu nó đã được coi là hướng nghiên cứu để tiếp cận với những tiến bộ về y học ? Các nhà nghiên cứu cho biết nhờ những thay đổi về quan điểm mà từ nay bệnh ung thư sẽ không chỉ được coi là bệnh về gen mà còn là bệnh liên quan tới tổ chức cơ thể, môi trường khối u và hệ miễn dịch. Thực tế, các tế bào khối u tự do sinh sôi trong cơ thể và thoát khỏi sự kiểm soát của hệ miễn dịch. Nhờ sự phát hiện và thay đổi quan điểm này mà giờ đây các nhà nghiên cứu tìm ra các phương pháp mới điều trị ung thư.

Theo bác sĩ và là nhà miễn dịch học tại Viện ung thư Curie, nhờ sự thay đổi quan điểm này mà liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư sẽ gồm hai bước:

Bước 1 : «Nếu hệ thống miễn dịch không xác định được khối u là một yếu tố lạ trong cơ thể, thì phải can thiệp để hệ miễn dịch tự nhận diện nhân tố nguy hiểm cho cơ thể».

Bước 2 : dùng các liệu pháp điều trị tăng cường khả năng của hệ miễn dịch chống lại bệnh ung thư.

Hệ miễn dịch là gì?

Hệ miễn dịch là một mạng lưới phức tạp gồm nhiều tế bào, nhiều mô và cơ quan khác nhau, đảm nhận những vai trò khác nhau và liên kết chặt chẽ với nhau để thực hiện mục tiêu bảo vệ cơ thể.

CÁC CƠ CHẾ MIỄN DỊCH:

Miễn dịch bẩm sinh (innate immunity), tên khác là “Miễn dịch tự nhiên” là cơ chế đề kháng được di truyền, phát triển và tồn tại thường trực trong suốt cuộc đời của cá thể, có tác dụng chống lại ngay lập tức khi có vi sinh vật xâm nhập vào cơ thể.

Sự di truyền của miễn dịch bẩm sinh mang tính đặc trưng của loài (ví dụ loài người không mắc một số bệnh của các loài khác như chó, mèo, ngựa…) và mang tính đặc trưng của chủng tộc (người các chủng tộc khác nhau có thể có nguy cơ mắc các chứng bệnh khác nhau…)

Cơ chế miễn dịch bẩm sinh chủ yếu phản ứng chống lại vi sinh vật và các tế bào lạ theo một cơ chế giống hệt nhau (đã lập trình sẵn) kể cả khi vi sinh vật xâm nhập tái đi tái lại nhiều lần.

Miễn dịch tự nhiên là miễn dịch không đặc hiệu, nghĩa là chỉ đặc hiệu cho cấu trúc chung của nhóm vi sinh vật mà không đặc hiệu cho những khác biệt tinh tế trong từng loại của nhóm này. Do vậy nó có tác dụng chung với mọi loại vi sinh vật chứ không đặc trị cho một loại vi sinh vật cụ thể nào.

Phòng tuyến đầu tiên của miễn dịch bẩm sinh bao gồm các rào cản là các biểu mô, các tế bào chuyên biệt và các chất kháng sinh tự nhiên có trên bề mặt biểu mô có chức năng ngăn chặn sự xâm nhập của vi sinh vật vào cơ thể.

Nếu các vi sinh vật đã xuyên qua được lớp biểu mô và xâm nhập vào các mô hoặc vào hệ tuần hoàn thì chúng sẽ bị tấn công bởi các tế bào làm nhiệm vụ thực bào, các tế bào lympho chuyên trách có tên gọi là tế bào diệt tự thân* (natural killer – gọi tắt là tế bào NK), và các protein huyết tương bao gồm các protein của hệ thống bổ thể*.

Sự khởi động của hệ miễn dịch bẩm sinh tạo ra những phản ứng đầu tiên của cơ thể chống lại sự xâm nhập của vi sinh vật. Các “nguồn lực” miễn dịch sẽ được huy động, chúng có tác dụng cô lập, kìm hãm sự phát triển, tiêu diệt vi sinh vật, thu thập thông tin và giúp cơ thể có đủ thời gian chờ đợi để sản sinh ra cơ chế miễn dịch đặc hiệu (miễn dịch mắc phải).

Các thành phần chính của miễn dịch bẩm sinh bao gồm:

  • Các hàng rào vật lý và hoá học như da, niêm mạc, các chất kháng khuẩn được tiết ra trên các bề mặt này.
  • Các tế bào thực bào (tế bào trung tính, đại thực bào) và tế bào NK (tế bào diệt tự thân)
  • Các protein trong máu, bao gồm các thành phần của hệ thống bổ thể và các chất trung gian khác của phản ứng viêm.
  • Các protein gọi là cytokin* có vai trò điều hoà và phối hợp các hoạt động của tế bào trong hệ miễn dịch bẩm sinh.

Miễn dịch mắc phải (adaptive immunity)

Còn được gọi với tên khác là Miễn dịch thích ứng hay Miễn dịch thu được.

Là cơ chế miễn dịch thu được nhờ những đáp ứng miễn dịch của cơ thể trước tác nhân trực tiếp của một loại vi sinh vật nào đó. Đây là cơ chế miễn dịch đến muộn hơn nhưng hiệu quả hơn so với miễn dịch bẩm sinh.

Khi tác nhân (vi sinh vật) tấn công cơ thể lần đầu, tùy thuộc vào sự khỏe mạnh của mỗi cá thế mà đáp ứng miễn dịch với vi sinh vật sẽ yếu, mạnh hay rất mạnh. Nhưng, dù yếu hay mạnh thì hệ miễn dịch cũng nhanh chóng nhận ra (nhận dạng) cấu trúc của vi sinh vật. Thông tin “nhận dạng” được truyền về các cơ quan của hệ miễn dịch và 1 loạt các “vũ khí” miễn dịch được sản xuất để chống lại hoặc tiêu diệt vi sinh vật đó.

Dạng đáp ứng này chỉ xuất hiện sau khi vi sinh vật đã xâm nhập cơ thể nên nó được gọi là miễn dịch thu được. Thời gian xuất hiện lần đầu của miễn dịch thích ứng thường từ 5 đến 7 ngày sau khi vi sinh vật được nhận dạng. Với cá thể yếu thì thời gian đáp ứng miễn dịch có thể sẽ chậm hơn.

Điểm đặc biệt của cơ chế miễn dịch thu được là tính đặc hiệu với từng loại vi sinh vật và đặc biệt hơn nữa là khả năng “nhớ” của hệ miễn dịch đối với từng tác nhân. Khi vi sinh vật thâm nhập lần hai, vì đã có sẵn “hồ sơ nhận dạng” mà hệ miễn dịch “ghi nhớ” từ lần trước nên không cần chờ đợi lâu, hệ miễn dịch có thể sản xuất ngay kháng thể đặc hiệu chống lại và tiêu diệt vi sinh vật đó. Mức độ phản ứng của hệ miễn dịch lần sau còn mạnh hơn các lần trước. Đây là điểm khác biệt với miễn dịch bẩm sinh là hệ miễn dịch phản ứng giống nhau bất kể vi sinh vật lặp đi lặp lại xâm nhập vào cơ thể.

Tuy nhiên, nếu vi sinh vật biến đổi 1 chút về cấu trúc (virus cúm là 1 điển hình) thì hệ miễn dịch vì đặc hiệu một cách “bảo thủ” mà không nhận ra “tên trộm” lần trước nên cơ chế miễn dịch phải quay lại như lần đầu tiên vi sinh vật thâm nhập vào cơ thể. Do vậy, bạn rất có khả năng mắc lại cúm dù trong cơ thể có kháng thể miễn dịch bệnh này.

Một số vi sinh vật “kiên định” với cấu trúc của mình nên được hệ miễn dịch “trung thành” chăm sóc và có thể nói cơ thể đã tạo ra miễn dịch vĩnh viễn với chúng. Dựa trên đặc tính này, Y học đã sản xuất nhiều loại vaccine giúp con người miễn dịch gần như vĩnh viễn với virus đậu mùa, bạch hầu, sởi, ho gà, uốn ván…

 

(*) Tế bào NK là tế bào mang thông tin di truyền, chúng tiêu diệt bất kỳ tế bào bất thường nào chúng phát hiện tồn tại trong có thể… Chúng tôi sẽ trình bày kỹ hơn trong các bài tiếp theo.

Nguồn bài : Viện ung thư Curie