Phẫu thuật bắc cầu mạch vành

Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành là một thủ thuật nhằm chuyển hướng dòng chảy của máu xung quanh một phần của động mạch vành bị bít tắc do mảng xơ vữa hoặc cục máu đông. Bằng cách tạo ra một con đường mới cho trái tim, phẫu thuật bắc cầu động mạch vành làm tăng lưu lượng máu đến nuôi cơ tim.

Trong phẫu thuật bắc cầu, mạch máu khỏe mạnh được lấy từ chân, cánh tay hoặc ngực và kết nối với các động mạch vành khác để có thể tưới máu cho vùng cơ tim bị tổn thương. Sau khi phẫu thuật, hầu hết các triệu chứng của bệnh mạch vành như đau thắt ngực, khó thở sẽ được cải thiện. Đối với một số người, phương pháp điều trị này có thể cải thiện chức năng tim và giảm nguy cơ tử vong vì bệnh tim.

Khi nào nên phẫu thuật bắc cầu động mạch vành?

Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành sẽ là lựa chọn phù hợp và hữu ích nếu bạn gặp phải tình trạng sau:

• Bạn bị đau thắt ngực nặng do sự tắc nghẽn hoàn toàn của một số động mạch vành dẫn đến tình trạng thiếu máu cơ tim ngay cả khi đứng yên hoặc tập thể dục nhẹ. Nhiều trường hợp có thể sử dụng nong mạch hoặc đặt stent để điều trị, nhưng phẫu thuật bắc cầu động mạch vành có thể là lựa chọn tốt nhất.

• Khi có nhiều hơn một động mạch vành bị tắc nghẽn, đặc biệt là những động mạch quá nhỏ không thể đặt được stent hoặc cơ tim ở buồng bơm chính của tim là tâm thất trái bị tổn thương làm ảnh hưởng đến hoạt động tuần hoàn của toàn cơ thể.

• Động mạch vành chính bị chít hẹp nghiêm trọng hoặc bị tắc hoàn toàn.

• Áp dụng với những trường hợp đã được đặt stent nong mạch vành nhưng không thành công hoặc bị tái hẹp trở lại sau một thời gian phẫu thuật.

• Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành cũng có thể được thực hiện trong các tình huống khẩn cấp, chẳng hạn như đau tim dữ dội mà không thể đáp ứng với phương pháp điều trị khác.

Những rủi ro thường gặp sau khi phẫu thuật bắc cầu mạch vành

Phẫu thuật bắc cầu mạch vành là một phẫu thuật tim hở, do vậy, bạn có thể gặp phải những biến chứng trong và sau phẫu thuật như:

-   Chảy máu, nhiễm trùng viết mổ

-   Rối loạn nhịp tim

-   Mất trí nhớ tạm thời và thường được cải thiện trong vòng từ 6 tháng đến 1 năm

-   Ảnh hưởng đến chức năng thận

-   Nhồi máu cơ tim ngay sau phẫu thuật

Các rủi ro sẽ tăng cao nếu mắc kèm một số bệnh như tiểu đường, bệnh thận, bệnh phổi hoặc viêm tắc động mạch ngoại biên,...

Kiểm soát bệnh mạch vành và phòng ngừa nguy cơ tái phát

Đặt stent hay phẫu thuật bắc cầu động mạch vành chỉ là giải pháp cấp cứu tạm thời mà không chữa được tận gốc căn nguyên gây bệnh mạch vành, xơ vữa mạch vành. Sau phẫu thuật, bạn vẫn phải điều trị thông qua việc dùng thuốc, điều chỉnh lối sống sinh hoạt và ăn uống, bổ sung dưỡng chất tốt cho tim để làm giảm cholesterol máu, ngăn ngừa nguy cơ phát triển cục máu đông và tăng cường chức năng tim mạch, chẳng hạn như:

-   Từ bỏ thuốc lá, rượu bia

-   Thực hiện chế độ ăn lành mạnh, hạn chế dầu mỡ, phủ tạng động vật, tăng cường rau xanh và hoa quả

-   Tránh béo phì, thừa cân

-   Tập luyện thể dục vừa sức một cách đều đặn, thường xuyên

-   Tránh căng thẳng, stress

Nguy cơ phát triển các biến chứng phụ thuộc vào sức khỏe trước khi phẫu thuật. Nói chuyện với bác sĩ để có được một ý tưởng tốt hơn về khả năng tránh những rủi ro này.

Chuẩn bị bệnh nhân

Để chuẩn bị cho phẫu thuật bắc cầu mạch vành, bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể về những hạn chế vận động, những thay đổi trong chế độ ăn, trước khi phẫu thuật. Sẽ cần một số thăm khám, có thể bao gồm chụp X-quang, xét nghiệm máu, điện tâm đồ và chụp mạch vành. Chụp mạch vành là một loại chụp x-quang đặc biệt có sử dụng thuốc chụp để nhìn thấy các động mạch nuôi tim. Hầu hết mọi người được tiếp nhận vào bệnh viện vào buổi sáng phẫu thuật. Phẫu thuật bắc cầu mạch vành cũng có thể được thực hiện trong các tình huống khẩn cấp, chẳng hạn như một cơn đau tim.

Trong phẫu thuật

Phẫu thuật bắc cầu mạch vành thường mất từ ​​ba đến sáu giờ và đòi hỏi phải gây mê toàn thân. Trung bình, bác sĩ phẫu thuật can thiệp vào 2 - 4 động mạch vành. Số lượng  cầu phụ thuộc vào vị trí và mức độ nghiêm trọng của tắc nghẽn.

Hầu hết các ca phẫu thuật động mạch vành được thực hiện thông qua một đường rạch lớn ở ngực trong khi lưu lượng máu chuyển hướng thông qua một máy tim - phổi.

Bác sĩ phẫu thuật dọc theo xương ức, mở lồng ngực để lộ trái tim. Sau khi ngực được mở ra, trái tim tạm thời được dừng hoạt động và một máy tim - phổi sẽ đảm nhận vòng tuần hoàn ngoài tim để lưu thông máu cho cơ thể.

Các bác sĩ phẫu thuật lấy một phần của mạch máu khỏe mạnh, thường từ bên trong thành ngực (động mạch vú trong) hoặc từ chân, để làm cầu nối trong phẫu thuật.

Bác sĩ phẫu thuật cũng có thể sử dụng phương pháp phẫu thuật khác như:

Phẫu thuật tim đập: Thủ tục này cho phép phẫu thuật được thực hiện trên trái tim còn đang đập bằng cách sử dụng thiết bị đặc biệt để cố định một phần tim cho bác sĩ phẫu thuật làm việc. Đây là loại phẫu thuật có thách thức bởi trái tim vẫn còn đang di chuyển. Do vậy, phương pháp này không phải là một lựa chọn cho tất cả phẫu thuật viên hoặc bệnh nhân.

Phẫu thuật xâm lấn tối thiểu: Trong thủ thuật này, bác sĩ phẫu thuật thực hiện cầu nối động mạch vành qua một đường rạch nhỏ ở ngực, thường với việc sử dụng robot và hình ảnh video có thể trợ giúp các bác sĩ phẫu thuật hoạt động trong một khu vực nhỏ.

Sau phẫu thuật

Bệnh nhân sẽ phục hồi khoảng 4 - 6 tuần sau phẫu thuật. Khi đó bạn có thể tiếp tục lái xe, trở lại làm việc và thực hiện các công việc hàng ngày.

Phẫu thuật bắc cầu mạch vành là một can thiệp lớn. Thường thì bệnh nhân sẽ được theo dõi đặc biệt tại phòng hậu phẫu trong thời gian 24 đến 48h trước khi được chuyển sang phòng dưỡng bệnh.

Nếu không có biến chứng nào, bệnh nhân có thể được ra bệnh viện trong vòng một tuần. Trong thời gian này, bệnh nhân chú ý vận động nhẹ nhàng, làm các công việc nhẹ, đi bộ một khoảng cách ngắn…

Nếu gặp bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng sau đây, hãy gọi bác sĩ.

-   Sốt (trên 38⁰C).

-   Nhịp tim nhanh.

-   Đau mới hoặc chỗ đau xung quanh vết thương ngực trở nên tồi tệ hơn.

-   Đỏ xung quanh vết thương ngực hoặc chảy máu hoặc dịch từ vết thương ngực.

Thời gian phục hồi hoàn toàn khoảng 6 đến 12 tuần. Trong hầu hết trường hợp, bệnh nhân có thể trở lại làm việc và sinh hoạt bình thường.

Kết quả

Sau khi phẫu thuật, hầu hết mọi bệnh nhân đều cảm thấy tốt hơn và có thể duy trì trong thời gian 10-15 năm.

Mặc dù phẫu thuật cải thiện cung cấp máu cho tim, nhưng nó không chữa khỏi bệnh động mạch vành. Bệnh nhân vẫn có thể mắc bệnh trở lại.

Kết quả được duy trì ngắn hay dài hạn sẽ phụ thuộc một phần vào việc dùng thuốc theo chỉ dẫn và theo khuyến nghị lối sống lành mạnh, như:

-   Ngừng hút thuốc lá.

-   Kiểm soát bệnh tiểu đường.

-   Thực hiện theo một kế hoạch ăn uống lành mạnh

-   Giảm cholesterol.

-   Duy trì cân nặng ổn định.

-   Kiểm soát huyết áp.

-   Tập thể dục.

Ngoài việc thay đổi lối sống, bác sĩ cũng có thể đề nghị một chương trình phục hồi chức năng tim. Phục hồi chức năng tim là một chương trình tùy chỉnh của tập thể dục và giáo dục. Chương trình nên được bắt đầu ngay trong khi bệnh nhân còn nội trú trong bệnh viện, tiếp tục trong thời gian điều trị ngoại trú và cả khi bệnh nhân về nhà.